Pseudonimizacja zastępuje dane oznaczeniami i osobno przechowuje klucz, który pozwala wrócić do oryginału. Kto ma klucz, może ją odwrócić. Anonimizacja klucza nie zostawia i cofnąć jej nie można. Dane pseudonimizowane nadal są danymi osobowymi i podlegają RODO, dane zanonimizowane już nie.
Ten sam tekst z oznaczeniami [OSOBA_1] i [PESEL_1] jest dla Ciebie pseudonimizowany, jeśli masz mapę zastąpień, a dla odbiorcy, który jej nie ma, anonimowy. Na tym opiera się anonimizacja dokumentów przed ChatGPT i innymi modelami: dostawca usługi dostaje tekst bez danych osobowych, a Ty możesz je przywrócić w odpowiedzi.
Co oznacza pseudonimizacja danych według RODO?
Definicja jest w art. 4 pkt 5 RODO: „pseudonimizacja” oznacza „przetworzenie danych osobowych w taki sposób, by nie można ich było już przypisać konkretnej osobie, której dane dotyczą, bez użycia dodatkowych informacji, pod warunkiem że takie dodatkowe informacje są przechowywane osobno i są objęte środkami technicznymi i organizacyjnymi uniemożliwiającymi ich przypisanie zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej”.
Dla pliku oznacza to kilka wymagań. W tekście nie może zostać żaden identyfikator, także pośredni, skoro bez dodatkowych informacji danych ma się nie dać przypisać osobie. Mapy zastąpień nie przekazujesz razem z dokumentem, ponieważ dodatkowe informacje mają leżeć osobno. Mapa musi też być zabezpieczona, więc nie może trafić do folderu, który wysyłasz kontrahentowi.
RODO wymienia pseudonimizację wśród środków ochrony danych. Art. 32 ust. 1 RODO stawia „pseudonimizację i szyfrowanie danych osobowych” na pierwszym miejscu listy środków bezpieczeństwa, a art. 25 ust. 1 nakazuje administratorowi wdrożyć „odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, takie jak pseudonimizacja, zaprojektowane w celu skutecznej realizacji zasad ochrony danych, takich jak minimalizacja danych”. Środek ochrony danych osobowych nie zmienia ich charakteru: u tego, kto ma klucz, dane pseudonimizowane nadal są osobowe.
Kiedy dane przestają być osobowe?
RODO nie definiuje anonimizacji. Granicę wyznacza definicja danych osobowych z art. 4 pkt 1, według której osobę można zidentyfikować „bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności na podstawie identyfikatora takiego jak imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy”. Dane przestają być osobowe, gdy przy rozsądnym wysiłku nikt nie ustali już tożsamości osoby żadną z tych dróg. Przykład anonimizacji dokumentu opisuje tekst anonimizacja danych: co to jest.
Przy anonimizacji trwałej usuwasz znaki tekstu z pliku PDF, zamalowujesz fragment skanu i zapisujesz obraz na nowo, a mapy zastąpień nie zachowujesz. Tak przygotowuje się dokument do publikacji w BIP albo dla strony, która nie powinna znać danych.
Czy jeden dokument może mieć dwa statusy?
Weźmy fikcyjną kartę informacyjną z leczenia szpitalnego:
Pacjentka Anna Nowak, ur. 12.03.1978, PESEL 78031212345, zam. ul. Krótka 2, Sopot, przyjęta 4 listopada z rozpoznaniem zapalenia płuc. Zastosowano amoksycylinę 1 g co 8 godzin przez 7 dni.
Po zamianie w Poufniku:
Pacjentka [OSOBA_1], ur. [DATA_1], PESEL [PESEL_1], zam. [ADRES_1], przyjęta 4 listopada z rozpoznaniem zapalenia płuc. Zastosowano amoksycylinę 1 g co 8 godzin przez 7 dni.
Rozpoznanie, lek, dawka i przebieg zostały w tekście, ponieważ są potrzebne do konsultacji. Placówka, która zachowała mapę, nadal ma w tych zdaniach dane o zdrowiu konkretnej pacjentki, objęte art. 9 ust. 1 RODO. Przepis ten co do zasady zabrania przetwarzania „danych dotyczących zdrowia”. Dostawca modelu AI dostaje sam tekst i nie ustali, kogo dotyczy. Pracę z dokumentacją pacjenta opisuje strona anonimizacja dokumentacji medycznej.
Administrator, który ma klucz, przetwarza dane pseudonimizowane i odpowiada za nie na zasadach RODO, także za zabezpieczenie mapy. Odbiorca bez klucza dostaje tekst anonimowy, o ile mapa nie opuściła komputera, a treść nie wskazuje osoby przez kontekst, na przykład przez rzadką chorobę w małej miejscowości.
Czy pseudonimizacja jest odwracalna i dla kogo?
Tak, ale odwrócić ją może tylko ten, kto ma klucz. Poufnik tworzy mapę zastąpień na Twoim komputerze i nie kopiuje jej razem z tekstem. Gdy wkleisz odpowiedź modelu z powrotem do programu, prawdziwe dane wrócą na miejsce oznaczeń. Dostawca usługi AI nie ma mapy, więc tego nie zrobi. Przy eksporcie do pliku Poufnik zapisuje mapę obok dokumentu jako osobny plik. Możesz go usunąć, jeśli nie potrzebujesz odwracalności, i wtedy wynik staje się anonimizacją trwałą.
Jeśli pracujesz z modelem AI nad umową, pismem albo kartą pacjenta i chcesz odzyskać dane w odpowiedzi, wystarczy pseudonimizacja z mapą na Twoim komputerze. Jeśli publikujesz dokument, wysyłasz go stronie przeciwnej albo odpowiadasz na wniosek o informację publiczną, potrzebujesz anonimizacji trwałej: bez mapy i z tekstem usuniętym z pliku PDF, ponieważ samo zakrycie zostawia tekst pod spodem. Przygotowanie tekstu do czatu i powrót do danych w odpowiedzi opisuje strona anonimizacja dokumentów przed ChatGPT, Claude i Copilotem.