Anonimizacja dokumentów do BIP i informacji publicznej

Anonimizacja dokumentów do BIP wymaga trwałego usunięcia danych z pliku, a nie przykrycia ich prostokątem, ponieważ opublikowany plik dostaje każdy, kto zechce go sprawdzić. Poufnik usuwa znaki danych z PDF, renderuje skany na nowo i czyści dokumenty Worda z komentarzy i metadanych. Działa na komputerze urzędnika i nie wysyła dokumentu do sieci. Wersja Basic jest darmowa i nie ma limitu dokumentów.

Dlaczego zaczernienie w PDF nie wystarcza przed publikacją w BIP?

Biuletyn Informacji Publicznej jest dostępny dla wszystkich, a wniosek o informację publiczną może złożyć każdy, bez podawania powodu. Plik, który trafi do BIP albo do wnioskodawcy, krąży potem latami i każdy może go dokładnie obejrzeć. Prostokąt, który da się „odkleić” w przeglądarce PDF, tylko odracza ujawnienie nazwiska. Skąd bierze się ten błąd, wyjaśnia wpis dlaczego czarny prostokąt w PDF nie usuwa danych.

Urząd nie może też usunąć wszystkiego. Informacje o osobach pełniących funkcje publiczne, związane z tymi funkcjami, podlegają ujawnieniu, podobnie jak nazwy i dane firm, z którymi urząd zawiera umowy. Urząd decyduje, co w konkretnym dokumencie jest prywatne, a Poufnik wykonuje tę decyzję i przed zamianą pokazuje każde wykrycie.

Jak zanonimizować umowę przed udostępnieniem jej jako informacji publicznej?

O umowy z kontrahentami wnioskodawcy pytają najczęściej i to je urzędy najczęściej publikują. W umowie ze spółką zostają nazwa, NIP, KRS i siedziba, a zwykle znikają dane osoby podpisującej w imieniu kontrahenta, jeśli nie są jawne z innego tytułu. Z umowy z osobą fizyczną, na przykład z umowy zlecenia, znikają nazwisko, adres, PESEL i numer rachunku, a kwota wynagrodzenia wypłacanego z pieniędzy publicznych zostaje. W Poufniku kategorie „Osoba”, „Firma”, „Kwota” i „Rachunek bankowy” włączasz niezależnie, więc decyzję podejmujesz raz dla całego dokumentu.

Jak anonimizować uchwały, petycje i oświadczenia majątkowe?

W uchwałach i zarządzeniach z załącznikami zdarzają się nazwiska mieszkańców: w sprawach indywidualnych, w nazwach ulic albo w wykazach. Petycję publikuje się z danymi wnoszącego tylko wtedy, gdy wyraził na to zgodę. Bez zgody usuwa się nazwisko i adres, a treść zostaje. Oświadczenia majątkowe są jawne z wyjątkiem adresu zamieszkania składającego i położenia nieruchomości. Te dwa fragmenty są zwykle wpisane ręcznie na zeskanowanym formularzu. Poufnik rozpoznaje tekst ze skanu na komputerze urzędnika i zamalowuje dane na obrazie.

Dwa kadry obok siebie z fikcyjnego oświadczenia majątkowego w formie skanu PDF: po lewej oryginał z wypełnionymi polami adresu zamieszkania i położenia nieruchomości, po prawej ten sam skan po eksporcie z Poufnika, z zamalowanymi tylko tymi dwoma polami i widoczną resztą treści (stan majątku, dochody).

Jak przygotować dokument urzędowy do publikacji?

  1. Wczytaj plik: PDF z systemu, DOCX albo ODT z edytora, arkusz XLSX z wykazem albo skan podpisanej umowy. Z dokumentu Worda Poufnik usuwa przy tym komentarze, śledzone zmiany i metadane z nazwiskiem autora. W PDF czyta warstwę tekstową albo rozpoznaje tekst ze skanu.
  2. Przejrzyj wykrycia i ustaw kategorie. Wyłączasz to, co ma zostać jawne: nazwę gminy, kwoty, numery uchwał. Fragment, którego program nie zauważył, na przykład opis położenia działki, zaznaczasz i dodajesz ręcznie.
  3. Zapisz PDF do publikacji. Poufnik usuwa znaki danych z pliku i wstawia w ich miejsce oznaczenia, a skany renderuje na nowo. Zanim zapisze plik, sprawdza go jeszcze raz i nie zapisze go, jeśli została w nim choć jedna dana, która miała zniknąć. Szczegóły opisuje strona anonimizacja PDF.

Jakie dane trzeba usunąć z dokumentów urzędu?

W umowach, decyzjach, protokołach i załącznikach do uchwał najczęściej trzeba usunąć:

  • imiona i nazwiska osób prywatnych: stron umów, wnioskodawców, mieszkańców wymienionych w załącznikach, także w odmianie;
  • adresy zamieszkania;
  • PESEL, numery dowodów osobistych;
  • numery rachunków bankowych wykonawców;
  • numery ksiąg wieczystych i oznaczenia działek w sprawach nieruchomości;
  • numery rejestracyjne pojazdów w decyzjach i protokołach;
  • telefony i adresy e-mail osób prywatnych;
  • sygnatury i znaki spraw, gdy wskazują osobę.

Żeby nazwy urzędów, jednostek i firm oraz kwoty wydatków publicznych zostały w tekście, wyłączasz odpowiednie kategorie.

Czy Poufnik współpracuje z EZD i działa na wielu stanowiskach?

Poufnik to osobny program na komputerze, niezależny od EZD i innych systemów obiegu dokumentów. Plik eksportujesz z systemu, anonimizujesz i wgrywasz z powrotem albo publikujesz. Na Windows plik możesz zanonimizować bez otwierania aplikacji, prawym przyciskiem myszy w Eksploratorze. Jawny dokument przed publikacją czyścisz z autora, dat i historii wersji poleceniem „Usuń metadane”, które opisuje strona usuwanie metadanych z plików. Program nie tworzy osobnego raportu z anonimizacji; decyzję dokumentuje sam plik wynikowy i ewentualna notatka urzędnika.

Na wielu stanowiskach instalujesz Poufnika z Microsoft Store, przez winget (winget install --id 9P6ZLK40V3LL --source msstore) albo z pliku .exe na komputerach bez Sklepu. Instalatora MSI do cichego wdrożenia na razie nie ma. Listę połączeń sieciowych aplikacji (sprawdzanie aktualizacji za zgodą użytkownika i opcjonalne logowanie do konta) oraz wzór notatki do rejestru czynności dla inspektora ochrony danych zawiera strona dla działu IT i IOD. Treść dokumentów nie trafia do operatora programu, co można sprawdzić w publicznym kodzie i co opisuje strona Bezpieczeństwo. Reguły publikacji orzeczeń w sprawach, w których urząd był stroną, opisuje strona anonimizacja wyroków.

Co mówią przepisy o dostępie do informacji publicznej?

Ustawa o dostępie do informacji publicznej tworzy Biuletyn „w celu powszechnego udostępniania informacji publicznej” (art. 8 ust. 1) i zarazem wyznacza granicę: „Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa” (art. 5 ust. 2). Wpis anonimizacja w informacji publicznej omawia na podstawie orzecznictwa NSA i SN, jak ten przepis stosuje się do umów z osobami fizycznymi i czy anonimizacja czyni informację przetworzoną.

Przy oświadczeniach majątkowych w gminie ustawa wprost wskazuje, czego nie publikować: „Informacje zawarte w oświadczeniu majątkowym są jawne, z wyłączeniem informacji o adresie zamieszkania składającego oświadczenie oraz o miejscu położenia nieruchomości” (art. 24i ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym).

Gdy urzędnik pracuje nad takim dokumentem z pomocą AI, Poufnik ukrywa dane przed modelem, a Lawtern daje temu modelowi sprawdzone źródła: aktualne brzmienie ustawy o dostępie do informacji publicznej i RODO z linkiem do tekstu aktu oraz orzecznictwo. Akty prawne można też czytać za darmo w Volumina Legum.

Najczęstsze pytania

Czy anonimizacja umów publikowanych w BIP obejmuje nazwę kontrahenta?

To zależy od kontrahenta. Nazwa firmy i jej NIP są co do zasady jawne. Nazwisko, adres, PESEL i numer rachunku osoby fizycznej, która jest stroną umowy, chroni prawo do prywatności, chyba że ta osoba pełni funkcję publiczną, a umowa ma związek z tą funkcją. W Poufniku kategorie „Firma” i „Osoba” włączasz niezależnie od siebie.

Czy zaczernienie w PDF z Poufnika da się odczytać po publikacji?

Nie. Program usuwa z pliku znaki danych, więc tekstu nie da się zaznaczyć, skopiować ani znaleźć wyszukiwarką. Skan renderuje na nowo, bez oryginalnego obrazu. Zanim zapisze plik, Poufnik sprawdza go jeszcze raz. Jeśli została w nim choć jedna dana, która miała zniknąć, program pliku nie zapisze.

Czy Poufnik działa w systemie EZD?

Poufnik działa jako osobny program na komputerze. Plik eksportujesz z EZD, anonimizujesz w Poufniku i wgrywasz wynik z powrotem albo publikujesz w BIP.

Czy urząd może używać Poufnika bez przetargu i bez umowy?

Wersja Basic jest darmowa na stałe i nie ma limitu dokumentów. Nie wymaga konta ani logowania, a urząd niczego nie kupuje. Instaluje się ją z Microsoft Store, przez winget albo z pliku .exe. Treść dokumentów nie trafia do operatora programu, więc nie jest on podmiotem przetwarzającym; szczegóły opisuje strona dla IT i IOD.

Czy anonimizacja oświadczeń majątkowych przed publikacją jest potrzebna?

Tak, w dwóch miejscach. Oświadczenia majątkowe radnych i urzędników samorządowych są jawne z wyłączeniem adresu zamieszkania składającego i miejsca położenia nieruchomości. Te dwie informacje trzeba trwale usunąć z publikowanego pliku. Poufnik wykrywa adresy automatycznie, a fragment o położeniu nieruchomości możesz zaznaczyć ręcznie.

Czy Poufnik obsługuje pliki ODT?

Tak. Poufnik anonimizuje dokumenty ODT, arkusze ODS i prezentacje ODP tak samo jak pliki Office i zapisuje wynik w tym samym formacie. Program przyjmuje też PDF, DOCX, XLSX, PPTX, TXT oraz skany i zdjęcia (JPG, PNG, HEIC).