Anonimizacja danych w Excelu (XLSX i ODS)

Przy anonimizacji danych w Excelu Poufnik zamienia nazwiska, numery PESEL, NIP, adresy i rachunki w komórkach na spójne oznaczenia. Przegląda też komentarze, ukryte arkusze i nazwy arkuszy, w których często stoi nazwisko. Wynik zapisuje w formacie oryginału: XLSX jako XLSX, a ODS jako ODS. Program jest darmowy i działa na Twoim komputerze.

Dwa kadry obok siebie z fikcyjnej listy płac w Excelu. Po lewej oryginał: kolumny Lp., Nazwisko i imię, PESEL, Stanowisko, Wynagrodzenie brutto, Numer rachunku, kilka wierszy z wymyślonymi osobami, komentarz w komórce („Pani Zielińska ma zaległy urlop”) i dwie karty arkuszy na dole: „Listopad” i ukryty arkusz „Kowalski ugoda” widoczny po odkryciu. Po prawej ten sam plik po Poufniku otwarty w Excelu: w komórkach [OSOBA_1], [PESEL_1], [RACHUNEK_1], komentarz bez nazwiska, karta arkusza „[OSOBA_4] ugoda”, kolumny Stanowisko i Wynagrodzenie bez zmian.

Gdzie w arkuszu chowają się dane?

Plik XLSX przechowuje dane w kilku miejscach, a na ekranie widać zwykle tylko pierwsze z nich:

  • komórki z nazwiskami, numerami PESEL, NIP, adresami i rachunkami, często w tysiącach wierszy,
  • komentarze i notatki przy komórkach, w których księgowa albo kadrowa dopisuje „pani Zielińska ma zaległy urlop”,
  • ukryte arkusze: robocze zakładki z pełną listą osób, zostawione w pliku po przygotowaniu zestawienia,
  • nazwy arkuszy, w których stoi nazwisko klienta albo pracownika, na przykład „Kowalski ugoda”,
  • metadane pliku: autor, firma, ścieżka na dysku, historia wersji.

Ręczne czyszczenie zatrzymuje się zwykle na komórkach. Funkcja „znajdź i zamień” nie zna odmiany polskich nazwisk, nie zagląda do ukrytych arkuszy i nie zmienia nazw zakładek. Poufnik przegląda wszystkie te miejsca naraz i nadaje tej samej osobie jedno oznaczenie w całym pliku, więc [OSOBA_1] z listy płac jest tą samą osobą co [OSOBA_1] w komentarzu i w nazwie arkusza.

Jak wygląda lista płac po anonimizacji?

Tak wygląda fikcyjna lista płac małej firmy przygotowana do pytania o poprawność naliczeń, które trafi do modelu AI:

Lp. Nazwisko i imię PESEL Stanowisko Brutto Rachunek
1 [OSOBA_1] [PESEL_1] księgowa 7 200,00 [RACHUNEK_1]
2 [OSOBA_2] [PESEL_2] magazynier 5 400,00 [RACHUNEK_2]
3 [OSOBA_3] [PESEL_3] kierowca 5 900,00 [RACHUNEK_3]

Komentarz przy komórce w wierszu 1 brzmi po anonimizacji „[OSOBA_1] ma zaległy urlop”, a ukryty arkusz „Kowalski ugoda” nazywa się „[OSOBA_4] ugoda”. Stanowiska i kwoty zostały, ponieważ pytanie dotyczy właśnie ich. Model może na tym zestawieniu sprawdzić naliczenia, ale nie wie, czyje to wynagrodzenia. Umowy o pracę, CV i inne dokumenty kadrowe opisuje strona anonimizacja CV i dokumentów kadrowych.

Jak zanonimizować arkusz?

  1. Przeciągnij plik XLSX albo ODS do okna Poufnika. Możesz też kliknąć plik prawym przyciskiem myszy w Eksploratorze Windows albo w Finderze i wybrać „Anonimizuj”: zanonimizowany arkusz pojawi się wtedy obok oryginału bez otwierania aplikacji.
  2. Przejrzyj wykrycia. W oknie aplikacji widzisz dane z podświetleniami i panel kategorii. Wyłączasz kategorię „Kwota”, jeśli kwoty są potrzebne, dodajesz ręcznie fragment, którego program nie zauważył, na przykład skrót nazwy klienta w numerze faktury, i łączysz wystąpienia tej samej osoby wspólnym oznaczeniem.
  3. Zapisz arkusz. Wynik zapisuje się w tym samym formacie co oryginał, z oznaczeniami w komórkach, komentarzach, ukrytych arkuszach i nazwach arkuszy. Nazwa pliku nie powtarza danych z oryginału. Możesz też skopiować tabelę jako tekst do czatu AI.
Zrzut ekranu Poufnika po wczytaniu fikcyjnego rejestru klientów biura rachunkowego w XLSX: po lewej tabela z podświetlonymi komórkami w kolumnach Klient, NIP, Adres, Telefon, E-mail i Rachunek, kolumny Kwota netto i Data bez podświetlenia; po prawej panel kategorii z włączonymi „Osoba”, „Firma”, „NIP”, „Adres”, „Telefon”, „E-mail”, „Rachunek bankowy” i wyłączoną „Kwota”; na pasku nad dokumentem informacja o dwóch arkuszach, w tym jednym ukrytym.

Jakie dane Poufnik wykrywa w arkuszach?

Rejestry klientów, listy płac, zestawienia płatności, ewidencje pojazdów i bazy kontaktów zawierają najczęściej:

  • imiona i nazwiska pracowników, klientów i kontrahentów, także w odmianie w komentarzach,
  • nazwy firm i instytucji,
  • adresy zamieszkania i siedzib,
  • PESEL, NIP, REGON, KRS,
  • numery dowodów osobistych,
  • numery rachunków bankowych i kart płatniczych,
  • telefony i adresy e-mail,
  • numery rejestracyjne i VIN pojazdów w ewidencjach floty,
  • kwoty, jako osobną kategorię do włączenia zależnie od zadania.

Każdą kategorię włączasz i wyłączasz jednym kliknięciem, a w Ustawieniach możesz wyłączyć ją na stałe. Faktury, wyciągi bankowe i rejestry sprzedaży, które w biurze rachunkowym sąsiadują z arkuszami, opisuje osobna strona anonimizacja faktur i dokumentów księgowych.

Jak pracować z arkuszem w modelu AI?

Zestawienia trafiają do narzędzi AI z konkretnymi pytaniami, na przykład które pozycje odbiegają od reszty albo czy naliczenia są spójne. Do odpowiedzi model nie potrzebuje nazwisk. Zanonimizowaną tabelę kopiujesz do czatu, a odpowiedź, na przykład „sprawdź wiersz z [OSOBA_2]”, wklejasz z powrotem do Poufnika, który podstawia prawdziwe dane z mapy zastąpień przechowywanej na Twoim komputerze. Cały ten obieg, razem z gotowymi promptami, opisuje strona anonimizacja dokumentów przed ChatGPT.

Jeżeli arkusz ma wyjść z firmy w oryginalnej treści, na przykład jako jawne zestawienie do publikacji, a chcesz tylko pozbyć się autora, firmy i historii wersji, wystarczy polecenie „Usuń metadane” z menu Eksploratora, opisane na stronie usuwanie metadanych z plików.

Co mówi RODO o wysyłaniu arkuszy z danymi?

RODO wymaga, żeby dane osobowe były „adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane” (art. 5 ust. 1 lit. c). Do sprawdzenia naliczeń na liście płac niezbędne są kwoty i stanowiska. Arkusz wysłany do zewnętrznej usługi w oryginale zawiera więc nazwiska i numery PESEL, które do tego celu nie są potrzebne.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 RODO administrator „wdraża odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, takie jak pseudonimizacja, zaprojektowane w celu skutecznej realizacji zasad ochrony danych, takich jak minimalizacja danych”. Zamiana komórek na oznaczenia z mapą zastąpień, która zostaje na Twoim komputerze, jest taką pseudonimizacją. Strona Bezpieczeństwo opisuje, jak Poufnik przetwarza plik i z czym łączy się w sieci.

Najczęstsze pytania

Jak zanonimizować dane osobowe w Excelu?

Wczytaj plik XLSX do Poufnika albo kliknij go prawym przyciskiem myszy w Eksploratorze Windows lub w Finderze i wybierz „Anonimizuj”. Program wykrywa w komórkach nazwiska, PESEL, NIP, adresy, telefony i numery rachunków, sprawdza komentarze, ukryte arkusze i nazwy arkuszy, a wynik zapisuje jako XLSX z oznaczeniami w rodzaju [OSOBA_1]. Kolumny z kwotami zostają, jeśli nie włączysz kategorii „Kwota”.

Czy zanonimizowany arkusz zachowuje układ?

Tak. Wynik powstaje w tym samym formacie co oryginał, a zmieniają się tylko komórki, w których stały dane. Kolumny, wiersze, arkusze i nagłówki zostają na miejscu, więc zestawienie nadal da się filtrować i sumować.

Co z ukrytymi arkuszami i komentarzami w pliku Excel?

Poufnik przegląda je tak samo jak widoczne komórki, choć przy ręcznym czyszczeniu to one umykają najczęściej. Ukryty arkusz z roboczą listą nazwisk, komentarz „sprawdzić u pani Nowak” i nazwa arkusza „Kowalski ugoda” dostają oznaczenia razem z resztą pliku.

Czy kwoty w arkuszu też zostaną zamienione?

Tylko jeśli tego chcesz. Kwoty są osobną kategorią, którą wyłączasz jednym kliknięciem, więc lista płac bez nazwisk nadal pokazuje wynagrodzenia, a rejestr sprzedaży bez kontrahentów nadal się sumuje. Daty i numery dokumentów traktujesz tak samo, zależnie od zadania.

Czy Poufnik obsługuje pliki ODS z LibreOffice i OpenOffice?

Tak. Arkusz ODS jest anonimizowany tak samo jak XLSX i wraca jako ODS. Arkusz w innym formacie zapisz najpierw w swoim programie jako XLSX albo ODS i wczytaj do Poufnika.