Co siedzi w metadanych pliku?
Metadane to informacje, które program zapisuje w pliku obok treści, zwykle bez pytania. Nie widać ich w dokumencie, ale każdy może je odczytać we właściwościach pliku albo w dowolnym narzędziu do podglądu. W zależności od formatu są to:
- PDF: autor, tytuł, temat, słowa kluczowe, nazwa programu, daty utworzenia i modyfikacji, drugi zestaw tych samych danych w formacie XMP, miniatury stron,
- Word, Excel, PowerPoint (DOCX, XLSX, PPTX): autor, osoba ostatnio zapisująca, firma, łączny czas edycji, liczba zapisów, historia wersji, ścieżki do szablonów i plików na dysku, miniatura dokumentu,
- dokumenty OpenDocument (ODT, ODS, ODP): autor, daty, liczba edycji, nazwa programu, miniatura,
- zdjęcia (JPG, PNG, HEIC): dane EXIF: producent i model aparatu albo telefonu, data i godzina wykonania, ustawienia zdjęcia, a jeśli telefon miał włączoną lokalizację, współrzędne GPS miejsca, w którym zdjęcie powstało.
Metadane zdradzają to, czego nie widać w treści: kto napisał pismo, w jakiej kancelarii powstał wzór umowy, ile razy zapisywano ofertę i gdzie stał człowiek, który sfotografował dokument. Zdjęcie umowy zrobione w domu klienta niesie w sobie adres tego domu z dokładnością do kilku metrów.
Jak usunąć metadane z pliku jednym poleceniem?
Po zainstalowaniu Poufnika wystarczy kliknąć plik prawym przyciskiem myszy w Eksploratorze Windows i wybrać „Poufnik”, a potem „Usuń metadane”. Na macOS to samo polecenie jest w menu pliku w Finderze, w wersji pobranej jako plik DMG. Wynik zapisuje się obok oryginału jako nazwa_bez_metadanych w tym samym formacie, a oryginał zostaje nietknięty. Poufnik czyści metadane do zera i nie rusza treści: tekst, układ, obrazy i komórki zostają takie, jakie były.
Z plików znikają autor, daty, firma, tytuł, autorzy komentarzy i zmian, identyfikatory sesji edycji, ścieżki plików i szablonów, miniatury, ustawienia drukarki oraz wcześniejsze wersje zapisane w pliku. Ze zdjęć znikają dane EXIF (aparat, daty), położenie GPS, metadane XMP i IPTC oraz opisy. Powiadomienie po zakończeniu wymienia, co Poufnik usunął. Polecenie działa dla:
- plików PDF,
- dokumentów Office: Word (DOCX), Excel (XLSX) i PowerPoint (PPTX),
- dokumentów OpenDocument: ODT, ODS i ODP,
- zdjęć JPG, PNG, HEIC i TIFF, razem z danymi EXIF i GPS.
Zdjęcia JPG i PNG nie tracą jakości, ponieważ Poufnik nie zapisuje obrazu ponownie. Pliki HEIC i TIFF przechowują metadane wewnątrz obrazu, więc Poufnik zapisuje je na nowo.
Jedno ostrzeżenie dotyczy PDF z podpisem elektronicznym. Podpis obejmuje plik w stanie z chwili podpisania, więc wyczyszczenie metadanych unieważni go, tak samo jak każda inna zmiana. Poufnik ostrzega, że kopia bez metadanych traci ważność podpisu, a podpisany oryginał zostaje nietknięty.
Jak usunąć EXIF i GPS ze zdjęcia?
Zdjęcie z telefonu to częsty sposób przekazania umowy, zaświadczenia albo dowodu osobistego. Każde takie zdjęcie niesie dane EXIF, a wśród nich często położenie GPS z chwili wykonania. Wiele komunikatorów usuwa EXIF przy wysyłce, ale załącznik do maila, plik wgrany do systemu obiegu dokumentów albo skopiowany na pendrive idzie w oryginale.
Na komputerze z Poufnikiem klikasz zdjęcie prawym przyciskiem i wybierasz „Usuń metadane”. Obraz zostaje bez zmian, znikają EXIF i GPS. To samo możesz zrobić hurtowo dla zdjęć przeniesionych z telefonu do jednego folderu.
Na telefonie Poufnik nie działa, ale lokalizację da się usunąć bez dodatkowych aplikacji. Na Androidzie otwórz zdjęcie w galerii, przejdź do szczegółów i usuń lokalizację; w ustawieniach aparatu wyłącz zapisywanie lokalizacji, żeby nowe zdjęcia jej nie miały. Na iPhonie przy udostępnianiu zdjęcia dotknij Opcje i wyłącz Lokalizację, a w aplikacji Zdjęcia możesz usunąć lokalizację w informacjach o zdjęciu. Model telefonu, datę i pozostałe dane EXIF telefon zwykle zostawia; wyczyścisz je po przeniesieniu zdjęcia na komputer.
Jeżeli na zdjęciu widać dane w samej treści, nazwisko albo PESEL, usunięcie metadanych nie wystarczy. Wtedy potrzebna jest anonimizacja zdjęcia dokumentu, w której Poufnik zamalowuje dane na obrazie i opisuje je etykietą.
Czy usuwanie metadanych online jest bezpieczne?
Serwisy, które usuwają metadane online, muszą najpierw odebrać plik. Dokument jedzie na serwer usługodawcy w oryginale, razem z metadanymi, których chcesz się pozbyć, i z całą treścią, której pozbyć się nie chcesz. Czyszczenie dzieje się po przekazaniu pliku, nie przed nim. Przy wzorze umowy bez danych to bywa akceptowalne, przy piśmie klienta, dokumentacji pacjenta albo zdjęciu dowodu już nie. Pytania do dostawcy takiej usługi zebrane na stronie anonimizacja dokumentów online czy na komputerze pasują też do usuwania metadanych.
Czym usuwanie metadanych różni się od anonimizacji?
Usuwanie metadanych czyści informacje o pliku, a anonimizacja zmienia jego treść. Wyczyszczony plik Word nadal zawiera w tekście nazwiska stron, numery PESEL i rachunków, a wyczyszczone zdjęcie nadal pokazuje dowód osobisty.
Dlatego w Poufniku anonimizacja robi obie rzeczy naraz. Przy anonimizacji PDF program usuwa właściwości dokumentu, metadane XMP, komentarze, załączniki, zakładki, skrypty, miniatury i ukryte teksty zastępcze, a w dokumentach Word akceptuje śledzone zmiany oraz usuwa komentarze i metadane; szczegóły są na stronach anonimizacja PDF i anonimizacja dokumentów Word. Samo „Usuń metadane” jest dla sytuacji, w której treść ma zostać nietknięta: wzór pisma do kolegi z innej kancelarii, prezentacja dla klienta, arkusz z danymi, które są jawne, zdjęcie bez danych na obrazie. Ręczne czyszczenie plików Word i PDF bez Poufnika opisuje krok po kroku wpis jak usunąć metadane z pliku Word i PDF.
Czy metadane są danymi osobowymi?
RODO zalicza do danych osobowych każdą informację o możliwej do zidentyfikowania osobie, a osobę można zidentyfikować między innymi „na podstawie identyfikatora takiego jak imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy” (art. 4 pkt 1). Nazwisko autora we właściwościach pliku i współrzędne GPS w zdjęciu są więc danymi osobowymi tak samo jak nazwisko w treści.
Zasada minimalizacji z art. 5 ust. 1 lit. c RODO wymaga, żeby dane były „adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane”. Odbiorca pliku potrzebuje jego treści. Informacja, kto i gdzie go utworzył, zwykle nie jest mu do niczego potrzebna. Usunięcie metadanych przed wysłaniem pomaga spełnić tę zasadę i zajmuje jedno kliknięcie. Pełny opis obiegu pracy z plikiem w Poufniku, razem z menu kontekstowym, jest na stronie Jak to działa.
