W dokumencie anonimizuje się wszystko, co pozwala wskazać konkretną osobę albo konkretną sprawę, a czego odbiorca nie potrzebuje. Nazwiska to dopiero początek. RODO wymienia wśród identyfikatorów także „numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy”. W dokumencie są to PESEL, NIP, numer dowodu, rachunku bankowego i księgi wieczystej, adres zamieszkania, telefon i e-mail, a w dokumentach prawniczych także sygnatury akt i numery rejestracyjne pojazdów. Przy ręcznym czyszczeniu rzadko umyka nazwisko w nagłówku. Umykają dane w stopce, podpisie, tabeli albo w środku długiego zdania.
Jeżeli wolisz, żeby dane wyszukał program, a Ty tylko przejrzał wynik, zajrzyj na stronę jak anonimizować dokumenty w Poufniku.
Jakie dane anonimizować według RODO?
Według art. 4 pkt 1 RODO możliwa do zidentyfikowania osoba fizyczna to „osoba, którą można bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować, w szczególności na podstawie identyfikatora takiego jak imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy lub jeden bądź kilka szczególnych czynników określających fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej”. Najwięcej znaczy tu słowo „pośrednio”: jeżeli po usunięciu nazwiska zostaje PESEL, osoba nadal jest zidentyfikowana.
Osobno RODO traktuje dane szczególnej kategorii z art. 9 ust. 1, między innymi „danych dotyczących zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej”, pochodzenie, poglądy i przynależność do związków zawodowych. Same nie wskazują osoby, ale gdy w dokumencie zostanie choć jeden identyfikator, jego przetwarzanie wymaga szczególnej podstawy prawnej. W karcie pacjenta albo piśmie w sprawie pracowniczej identyfikatory trzeba więc usunąć szczególnie starannie.
Co anonimizować w dokumencie i gdzie szukać tych danych?
- Imiona i nazwiska trzeba wyłapać także w odmianie. „Z Janem Kowalskim”, „pani Kowalskiej” i „powód Kowalski” to ta sama osoba, a funkcja „znajdź i zamień” z hasłem „Kowalski” pominie dwie z trzech form. Do tego dochodzą inicjały w komentarzach i podpisy ułożone w kolumnach na końcu umowy.
- Nazwa spółki zdradza klienta tak samo jak nazwisko. Bywa zwykłym słowem („Zielona Dolina”, „Horyzont”) i łatwo ją przeoczyć.
- Adres zamieszkania, siedziby, lokalu w umowie najmu albo nieruchomości w akcie notarialnym jest „daną o lokalizacji” i często wskazuje jedną rodzinę.
- PESEL, NIP, REGON, KRS oraz numery dowodów i paszportów stoją w komparycji umowy, w nagłówku pisma i w pełnomocnictwie. PESEL usuwa się także wtedy, gdy nazwiska już nie ma: sam numer jednoznacznie wskazuje osobę, a do tego można z niego odczytać datę urodzenia i płeć.
- Numery rachunków bankowych i kart są w wezwaniach do zapłaty, ugodach, umowach i fakturach, a rachunek prowadzi do właściciela.
- Numer księgi wieczystej pośrednio ujawnia właściciela nieruchomości, ponieważ księga jest jawna i można w niej odczytać jego imię, nazwisko i adres.
- Sygnatura akt albo znak sprawy („I C 412/26”) razem z nazwą sądu prowadzi do konkretnych akt. Nazwy sądu i wydziału zwykle się nie ukrywa, sygnaturę zwykle tak.
- Numery rejestracyjne i VIN pojazdów pojawiają się w sprawach odszkodowawczych, umowach sprzedaży i protokołach. Z numeru rejestracyjnego ustala się właściciela.
- Telefony i adresy e-mail stoją najczęściej w stopkach maili, nagłówkach pism i podpisach. Numer telefonu łatwo pominąć, skoro jest poza główną treścią.
- W dokumentacji IT i protokołach z incydentów są adresy IP i MAC, współrzędne GPS i klucze API.
- Datę urodzenia usuwa się zawsze. Datę wypadku albo kwotę wynagrodzenia wtedy, gdy razem z resztą treści zawężają krąg osób do jednej.
Jak wyglądają dane rozsiane po piśmie?
Weźmy fikcyjną odpowiedź na reklamację. Nagłówek:
Katarzyna Lewandowska, ul. Morska 18/4, 81-323 Gdynia, tel. 601 234 567, k.lewandowska@przyklad.pl
Treść:
W odpowiedzi na reklamację z 3 listopada dotyczącą zamówienia nr 2026/1187 informujemy, że zwrot kwoty 1 249 zł zostanie przekazany na rachunek 83 1140 0000 0000 0002 3456 7890 w terminie 14 dni. Z Panią Lewandowską skontaktuje się nasz pracownik, Piotr Wiśniewski.
Po anonimizacji w Poufniku:
[OSOBA_1], [ADRES_1], tel. [TELEFON_1], [EMAIL_1]
W odpowiedzi na reklamację z 3 listopada dotyczącą zamówienia nr 2026/1187 informujemy, że zwrot kwoty 1 249 zł zostanie przekazany na rachunek [RACHUNEK_1] w terminie 14 dni. Z Panią [OSOBA_1] skontaktuje się nasz pracownik, [OSOBA_2].
Nazwisko w odmianie („Panią Lewandowską”) dostało to samo oznaczenie co w nagłówku, więc czytelnik albo model nadal wie, że chodzi o tę samą osobę. Pracownik firmy jest osobą trzecią i też dostaje oznaczenie. Numer zamówienia został, skoro bez bazy sklepu nie wskazuje osoby, a kwota i termin są treścią sprawy. W piśmie do publikacji usunąłbym także numer zamówienia.
Co zostaje w dokumencie po anonimizacji?
Dokument po anonimizacji ma się nadal nadawać do pracy, więc nie usuwa się wszystkiego, co przypomina dane. Zostaje treść postanowień i żądań, kwoty i terminy, jeśli są przedmiotem zadania, nazwy sądów, urzędów i organów oraz przepisy. Nazwy stanowisk też zostają, chyba że w małej organizacji wskazują jedną osobę. Zostają również role („zamawiający”, „pozwany”, „pacjent”), z których wynika, kto jest kim.
Dlatego Poufnik wstawia oznaczenia z numerami. Z [OSOBA_1] i [OSOBA_2] czytelnik wie, że w dokumencie są dwie różne osoby i która z nich co robi. Gwiazdki albo jednolite „XXX” tę informację kasują i model AI zaczyna mylić strony. Zamianę z zachowaną mapą i usunięcie trwałe porównuje tekst anonimizacja danych: co to jest.
Jak nie przeoczyć danych poza główną treścią?
Po czyszczeniu, ręcznym czy programem, sprawdź nagłówek i stopkę każdej strony, podpisy i pieczęcie, tabele i załączniki, komentarze i śledzone zmiany w pliku Word, właściwości pliku z nazwiskiem autora, nazwę pliku („Umowa Kowalski v3.docx”) oraz obrazy osadzone w dokumencie, na przykład zeskanowany podpis. Metadane i komentarze opisuje osobny tekst: jak usunąć metadane z pliku Word i PDF.
Poufnik sam wykrywa wymienione kategorie, w tym nazwiska w odmianie i podpisy w kolumnach. Każde wykrycie pokazuje przed zamianą, więc możesz je wyłączyć, zmienić mu kategorię albo dopisać fragment, którego program nie zauważył. Kategorię, której w danym dokumencie nie chcesz ukrywać, na przykład kwoty, wyłączasz jednym kliknięciem. Pełna lista kategorii i trzy kroki pracy są na stronie jak to działa, a cechy dobrego anonimizatora opisuje strona o programie do anonimizacji dokumentów.